De controleambtenaar in de bezwaar- en beroepsfase: wat mag wel en wat mag niet?

(HR 5 juni 2026, nr. 23/02781, ECLI:NL:HR:2026:782)

Wat was er aan de hand?

Na een boekenonderzoek legt de inspecteur naheffingsaanslagen omzetbelasting op over de jaren 2010 tot en met 2012. De ambtenaar die het onderzoek heeft uitgevoerd en het controlerapport heeft opgemaakt (de controleambtenaar) duikt daarna opnieuw op: in de bezwaarfase en later op de zitting bij de rechtbank en het hof.

Belanghebbende heeft daar bezwaar tegen.

Wat vinden rechtbank en hof ervan?

De eerste klacht betreft de aanwezigheid van de controleambtenaar ter zitting. Zowel de rechtbank als het hof staan dit toe. De redenering: in beroep beoordeelt een onafhankelijke rechter de zaak. De belastingdienst treedt op als verwerende partij. Het is juist nuttig dat iemand aanwezig is die het dossier goed kent. Van schending van het recht op een eerlijk proces is geen sprake. Ook de Hoge Raad ziet daar geen problemen in.

De tweede klacht, over de betrokkenheid van de controleambtenaar in de bezwaarfase dus vóór het beroep bij de rechtbank, behandelt het hof niet.

De beslissing van de Hoge Raad

In cassatie voert belanghebbende aan dat het hof zijn klacht over de bezwaarfase onbehandeld heeft gelaten. De Hoge Raad geeft hem daarin gelijk: het hof had dit moeten behandelen.

Vervolgens gaat de Hoge Raad er zelf op in.

Uit de stukken blijkt het volgende. De controleambtenaar was aanwezig bij een informeel vooroverleg vroeg in de bezwaarfase en heeft later op verzoek van de behandelend ambtenaar stukken van belanghebbende beoordeeld.

Maar bij het formele hoorgesprek op 13 oktober 2017 was de controleambtenaar niet aanwezig. Dat gesprek werd geleid door twee andere ambtenaren, van wie er één niet betrokken was geweest bij de voorbereiding van de naheffingsaanslagen. De beslissing op bezwaar is uitsluitend genomen door de behandelend ambtenaar.

Dat de controleambtenaar daarbuiten is geraadpleegd vanwege zijn inhoudelijke kennis, tast de onbevangenheid van de beslissende ambtenaar volgens de Hoge Raad niet aan.

Wat vind ik ervan?

De betrokkenheid van de controleambtenaar op de voor- of achtergrond kan nuttig zijn. Hij kent het dossier natuurlijk goed. Ik kan me echter goed voorstellen dat een belastingplichtige dit anders kan ervaren, zeker als de verhoudingen zijn verhard of verstoord zijn geraakt.

De lijn van de rechtspraak lijkt als volgt. De betrokkenheid van de controleambtenaar in bezwaar, beroep of hoger beroep is in een ondersteunende rol toegestaan. In bezwaar geldt daarbij dat een andere ambtenaar het hoorgesprek en de heroverweging doet. De controleambtenaar kan wel een rol spelen bij de voorbereiding van de behandeling van het bezwaar.